استراتژی چندابری (Multi-Cloud) چیست و چطور آن را پیاده‌سازی کنیم؟
استراتژی چندابری (Multi-Cloud) چیست و چطور آن را پیاده‌سازی کنیم؟
کسب‌وکارها برای اجرای وب‌سایت‌ها، اپلیکیشن‌ها، پایگاه‌های داده و سرویس‌های هوش مصنوعی به زیرساخت ابری وابسته‌اند. اما آیا بهتر است تمام این سرویس‌ها روی یک ارائه‌دهنده ابری اجرا شوند یا می‌توان از چند سرویس‌دهنده مختلف استفاده کرد؟
مطالب مشابه : رایانش ابری
اینجا مفهوم استراتژی چندابری (Multi-Cloud Strategy) مطرح می‌شود. در این رویکرد، سازمان به‌جای تکیه کامل بر یک شرکت ارائه‌دهنده خدمات ابری، از سرویس‌های دو یا چند ارائه‌دهنده استفاده می‌کند و برای تقسیم وظایف، امنیت، هزینه‌ها و مدیریت آن‌ها برنامه مشخصی دارد.
مطالب مشابه : آژور چیست؟
برای مثال، یک شرکت ممکن است اپلیکیشن اصلی خود را روی زیرساخت AWS اجرا کند، برای تحلیل داده‌ها از سرویس‌های Google Cloud بهره ببرد و بخشی از اطلاعات یا سرویس‌های خود را در محیط ابری دیگری نگه دارد.
البته استفاده از چند ارائه‌دهنده به‌تنهایی به معنای کاهش هزینه یا افزایش امنیت نیست. اگر زیرساخت بدون برنامه طراحی شود، مدیریت آن می‌تواند پیچیده‌تر و حتی پرهزینه‌تر از استفاده از یک سرویس‌دهنده باشد.
در این مقاله بررسی می‌کنیم استراتژی چندابری چیست، چه مزایا و محدودیت‌هایی دارد و چگونه می‌توان آن را با توجه به نیازهای واقعی یک کسب‌وکار پیاده‌سازی کرد.
استراتژی چندابری چیست؟
استراتژی چندابری برنامه‌ای برای استفاده هدفمند از خدمات چند ارائه‌دهنده رایانش ابری است. در این مدل، سازمان مشخص می‌کند هر برنامه، داده یا فرایند روی کدام زیرساخت اجرا شود و ارتباط میان سرویس‌ها چگونه برقرار باشد.
ارائه‌دهندگان ابری ممکن است خدمات متفاوتی در زمینه پردازش، ذخیره‌سازی، شبکه، پایگاه داده و هوش مصنوعی عرضه کنند. بنابراین، سازمان می‌تواند برای هر نیاز سراغ سرویسی برود که از نظر قابلیت‌های فنی، عملکرد، هزینه یا موقعیت جغرافیایی مناسب‌تر است.
چندابری صرفاً به معنای داشتن چند حساب کاربری در سرویس‌های ابری نیست. یک راهبرد واقعی باید به پرسش‌هایی مانند این‌ها پاسخ دهد:
- کدام سرویس‌ها به کدام ارائه‌دهنده سپرده می‌شوند؟
- اگر یکی از ارائه‌دهندگان از دسترس خارج شود، چه اتفاقی می‌افتد؟
- اطلاعات چگونه میان سرویس‌ها جابه‌جا می‌شوند؟
- دسترسی کاربران و اطلاعات در تمام محیط‌ها چگونه کنترل می‌شود؟
- هزینه هر سرویس چطور اندازه‌گیری و مدیریت خواهد شد؟
- در صورت نیاز به تغییر ارائه‌دهنده، چه بخش‌هایی از زیرساخت قابل انتقال هستند؟
پاسخ به این پرسش‌ها مشخص می‌کند که چندابری واقعاً برای سازمان ارزش ایجاد می‌کند یا فقط تعداد اجزای زیرساخت را افزایش می‌دهد.
تفاوت Multi-Cloud با Hybrid Cloud چیست؟
این دو اصطلاح گاهی به‌جای یکدیگر استفاده می‌شوند، اما دقیقاً یک مفهوم ندارند.
چندابری (Multi-Cloud) یعنی استفاده از خدمات دو یا چند ارائه‌دهنده ابری. این ارائه‌دهندگان می‌توانند مستقل از یکدیگر باشند و لزوماً نیازی نیست تمام محیط‌های آن‌ها به‌صورت یکپارچه کار کنند.
ابر ترکیبی (Hybrid Cloud) به ترکیب محیط‌های ابری با زیرساخت‌های دیگر، معمولاً زیرساخت خصوصی یا محلی سازمان، اشاره دارد. برای مثال، ممکن است اطلاعات حساس روی سرورهای خصوصی باقی بمانند و اپلیکیشن عمومی در یک ابر عمومی اجرا شود.
| ویژگی | Multi-Cloud | Hybrid Cloud |
|---|---|---|
| مفهوم اصلی | استفاده از چند ارائه‌دهنده ابری | ترکیب محیط‌های ابری و زیرساخت‌های دیگر |
| نمونه رایج | استفاده هم‌زمان از AWS و Google Cloud | ترکیب ابر عمومی با ابر خصوصی یا سرورهای محلی |
| هدف احتمالی | انتخاب سرویس مناسب‌تر و کاهش وابستگی به یک فروشنده | حفظ کنترل بر بخشی از زیرساخت و استفاده از انعطاف ابر |
| چالش اصلی | هماهنگی میان ارائه‌دهندگان مختلف | یکپارچه‌سازی محیط‌های متفاوت |
| الزام به اتصال همه محیط‌ها | خیر | معمولاً هماهنگی و ارتباط میان محیط‌ها اهمیت زیادی دارد |
یک سازمان می‌تواند هم‌زمان از هر دو رویکرد استفاده کند؛ برای مثال، چند ارائه‌دهنده ابری را در کنار زیرساخت خصوصی خود به کار بگیرد.
مزایای استراتژی چندابری چیست؟
۱. کاهش وابستگی به یک ارائه‌دهنده
وقتی تمام زیرساخت یک کسب‌وکار به یک شرکت وابسته باشد، تغییر قیمت‌ها، محدودشدن خدمات یا تغییر سیاست‌های آن شرکت می‌تواند روی کل عملیات اثر بگذارد.
استفاده از چند ارائه‌دهنده می‌تواند گزینه‌های بیشتری برای تصمیم‌گیری فراهم کند. بااین‌حال، صرف استفاده از دو سرویس‌دهنده به معنای حذف وابستگی نیست. اگر برنامه‌ها به فناوری اختصاصی یک شرکت متکی باشند، انتقال آن‌ها همچنان دشوار خواهد بود.
برای کاهش این وابستگی باید از ابتدا به قابلیت انتقال داده‌ها، سازگاری نرم‌افزارها و هزینه مهاجرت توجه کرد.
۲. انتخاب سرویس مناسب برای هر نوع کار
هیچ ارائه‌دهنده‌ای لزوماً در تمام زمینه‌ها بهترین گزینه نیست. یک سرویس ممکن است برای تحلیل داده‌ها مناسب‌تر باشد و سرویس دیگری امکانات مطلوب‌تری برای شبکه، پردازش یا اجرای مدل‌های هوش مصنوعی ارائه دهد.
در معماری چندابری، سازمان می‌تواند هر بار بر اساس نیاز واقعی تصمیم بگیرد؛ به‌جای آنکه همه بارهای کاری را صرفاً به دلیل داشتن قرارداد قبلی به یک محیط بسپارد.
۳. بهبود تاب‌آوری و بازیابی از بحران
اگر یک سرویس‌دهنده با اختلال مواجه شود، داشتن زیرساختی دیگر می‌تواند به ادامه فعالیت کمک کند. برای مثال، نسخه پشتیبان داده‌ها یا یک محیط آماده بازیابی می‌تواند در ارائه‌دهنده دیگری قرار داشته باشد.
اما نکته مهم این است که چندابری به‌خودی‌خود دسترس‌پذیری بالا را تضمین نمی‌کند. برای جابه‌جایی خودکار ترافیک، همگام‌سازی داده‌ها، حفظ سازگاری برنامه‌ها و بازیابی سرویس‌ها باید از قبل طراحی و آزمایش انجام شود.
۴. بهبود عملکرد در مناطق جغرافیایی مختلف
کسب‌وکارهایی که کاربران آن‌ها در نقاط مختلف جهان قرار دارند، ممکن است بخواهند بخشی از زیرساخت خود را نزدیک‌تر به کاربران اجرا کنند.
انتخاب مناطق مناسب می‌تواند تأخیر شبکه را کاهش دهد یا به رعایت الزامات مربوط به محل نگهداری داده‌ها کمک کند. بااین‌حال، نتیجه نهایی به پوشش جغرافیایی ارائه‌دهندگان، کیفیت اتصال شبکه و معماری برنامه بستگی دارد.
۵. امکان مدیریت بهتر هزینه‌ها
قیمت خدمات ابری در ارائه‌دهندگان مختلف یکسان نیست. سازمان می‌تواند هزینه پردازش، ذخیره‌سازی، انتقال داده و خدمات مدیریت‌شده را مقایسه کند و برای هر بار کاری گزینه مناسب‌تری انتخاب کند.
اما چندابری همیشه ارزان‌تر نیست. انتقال داده بین دو ابر، هزینه ابزارهای مدیریت، نیروی متخصص و نگهداری چند محیط می‌تواند صرفه‌جویی احتمالی را از بین ببرد.
بنابراین، تصمیم‌گیری باید بر اساس هزینه کل مالکیت (TCO) انجام شود، نه فقط قیمت یک سرور یا سرویس.
چالش‌ها و معایب معماری چندابری
چندابری انتخابی برای افزایش انعطاف‌پذیری است، اما پیچیدگی عملیاتی بیشتری ایجاد می‌کند. پیش از اجرای آن باید محدودیت‌های زیر را در نظر گرفت.
مدیریت چند محیط متفاوت
هر ارائه‌دهنده ممکن است پنل مدیریتی، API، ابزارهای مانیتورینگ و شیوه پیکربندی مخصوص خود را داشته باشد. تیم فنی باید بتواند این تفاوت‌ها را مدیریت کند و از ایجاد فرایندهای پراکنده جلوگیری شود.
پیچیدگی امنیت و کنترل دسترسی
مدیریت هویت کاربران، سطح دسترسی، کلیدهای API، رمزنگاری و ثبت رویدادها در چند محیط نیازمند هماهنگی است. اگر سیاست‌ها در هر محیط متفاوت باشند، احتمال خطای پیکربندی و ایجاد دسترسی ناخواسته افزایش می‌یابد.
راهکار مناسب، تعریف سیاست‌های امنیتی روشن و اعمال کنترل‌های سازگار در تمام محیط‌هاست؛ البته جزئیات اجرا ممکن است به امکانات هر ارائه‌دهنده وابسته باشد.
افزایش هزینه‌های پنهان
علاوه بر هزینه منابع محاسباتی، مواردی مانند انتقال داده، ابزارهای مانیتورینگ، ذخیره نسخه‌های پشتیبان و زمان موردنیاز تیم فنی نیز باید محاسبه شوند.
اگر سازمان مصرف منابع را به‌طور مستمر بررسی نکند، ممکن است سرویس‌های بلااستفاده یا نمونه‌های محاسباتی فراموش‌شده هزینه ایجاد کنند.
دشواری انتقال داده و برنامه‌ها
برخی خدمات ابری به فناوری‌های اختصاصی ارائه‌دهنده وابسته‌اند. انتقال برنامه‌ای که از چنین قابلیت‌هایی استفاده می‌کند، ممکن است به تغییر کد، طراحی مجدد یا جایگزینی سرویس‌ها نیاز داشته باشد.
به همین دلیل، پیش از انتخاب سرویس باید مشخص شود که انتقال آن به محیط دیگر چقدر دشوار و پرهزینه خواهد بود.
نیاز به نیروی متخصص
راه‌اندازی و نگهداری چند ابر به دانش فنی در زمینه شبکه، امنیت، اتوماسیون، پایش و مدیریت هزینه نیاز دارد. اگر تیم سازمان منابع یا تجربه کافی نداشته باشد، چندابری ممکن است ریسک بیشتری نسبت به یک معماری ساده‌تر ایجاد کند.
چگونه استراتژی چندابری را پیاده‌سازی کنیم؟
برای پیاده‌سازی موفق، بهتر است از انتخاب ارائه‌دهنده شروع نکنید. ابتدا نیاز کسب‌وکار را مشخص کنید و سپس معماری مناسب را بسازید.
مرحله اول: هدف اصلی را مشخص کنید
پیش از هر اقدامی باید معلوم باشد چرا به چندابری نیاز دارید. آیا هدف شما کاهش وابستگی به یک شرکت است؟ آیا می‌خواهید بازیابی از بحران را بهبود دهید؟ آیا سرویس خاصی در یک ارائه‌دهنده امکانات مناسب‌تری دارد؟
هدف باید روشن و قابل‌اندازه‌گیری باشد. برای نمونه، کاهش زمان بازیابی سرویس یا کنترل هزینه ماهانه می‌تواند معیار ارزیابی باشد.
مرحله دوم: برنامه‌ها و داده‌ها را بررسی کنید
فهرستی از برنامه‌ها، پایگاه‌های داده، سرویس‌های وابسته و نیازهای عملکردی تهیه کنید. برای هر مورد مشخص کنید:
- چه میزان پردازش و حافظه نیاز دارد؟
- چه مقدار تأخیر شبکه قابل‌قبول است؟
- داده‌ها چقدر حساس هستند؟
- چه سطحی از دسترس‌پذیری لازم است؟
- آیا برنامه به خدمات اختصاصی یک ارائه‌دهنده وابسته است؟
- چه مقدار داده باید جابه‌جا شود؟
این بررسی کمک می‌کند هر بار کاری در محیط مناسب قرار بگیرد و از انتقال بی‌دلیل همه سرویس‌ها جلوگیری شود.
مرحله سوم: اهداف و شاخص‌های موفقیت را تعیین کنید
برای سنجش نتیجه باید شاخص‌های کلیدی عملکرد (KPI) مشخص باشند. بسته به هدف پروژه، این شاخص‌ها می‌توانند شامل موارد زیر باشند:
- هزینه ماهانه زیرساخت
- مدت‌زمان بازیابی پس از اختلال
- میزان دسترس‌پذیری سرویس
- زمان پاسخ‌گویی برنامه
- هزینه انتقال داده
- مدت‌زمان لازم برای استقرار نسخه جدید
بدون این معیارها، مشخص‌کردن اینکه چندابری واقعاً بهتر از معماری قبلی عمل کرده است دشوار خواهد بود.
مرحله چهارم: ارائه‌دهندگان را مقایسه کنید
پس از مشخص‌شدن نیازها، گزینه‌های موجود را از نظر هزینه، قابلیت‌های فنی، امنیت، موقعیت مراکز داده، پشتیبانی و ابزارهای مدیریت بررسی کنید.
در این مرحله فقط قیمت اولیه را مقایسه نکنید. هزینه انتقال داده، هزینه خروج از سرویس (Egress)، خدمات مدیریت‌شده و منابع موردنیاز تیم نیز باید در محاسبات لحاظ شوند.
اگر امکان دارد، ابتدا یک نمونه آزمایشی کوچک بسازید تا عملکرد واقعی و هزینه‌ها را پیش از تعهد بلندمدت بسنجید.
مرحله پنجم: معماری و ارتباط میان ابرها را طراحی کنید
در این مرحله مشخص می‌شود هر برنامه کجا اجرا می‌شود و داده‌ها چگونه میان محیط‌ها جابه‌جا می‌شوند.
باید درباره شبکه، احراز هویت، مدیریت کلیدها، پشتیبان‌گیری، پایش و شیوه بازیابی از بحران تصمیم بگیرید. همچنین مشخص کنید کدام برنامه‌ها واقعاً به قابلیت انتقال میان ابرها نیاز دارند؛ زیرا قابل‌انتقال‌کردن همه اجزای زیرساخت می‌تواند هزینه و پیچیدگی اضافی ایجاد کند.
مرحله ششم: امنیت را از ابتدا در نظر بگیرید
امنیت نباید به پایان پروژه موکول شود. از ابتدا سیاست‌هایی برای مدیریت هویت، کنترل دسترسی، رمزنگاری، ثبت رویدادها و پاسخ به رخدادهای امنیتی تعریف کنید.
برای مثال، اگر کاربری در یک محیط مجوز مشخصی دارد، نباید به‌صورت ناخواسته در محیط دیگر دسترسی گسترده‌تری پیدا کند. بررسی دوره‌ای مجوزها و استفاده از اصل حداقل دسترسی می‌تواند خطر خطا را کاهش دهد.
مرحله هفتم: هزینه‌ها و منابع را پایش کنید
برای هر ارائه‌دهنده باید دید روشنی از میزان مصرف منابع و هزینه‌ها داشته باشید. برچسب‌گذاری منابع بر اساس پروژه، واحد سازمانی یا محیط عملیاتی به شناسایی هزینه‌ها کمک می‌کند.
هشدارهای بودجه، خاموش‌کردن منابع بلااستفاده، تنظیم ظرفیت متناسب با تقاضا و بررسی دوره‌ای صورت‌حساب‌ها از اقداماتی هستند که می‌توانند از افزایش کنترل‌نشده هزینه جلوگیری کنند.
مرحله هشتم: فرایندهای عملیاتی را هماهنگ کنید
برای استقرار نرم‌افزار، مانیتورینگ، ثبت رخدادها، پشتیبان‌گیری و مدیریت تغییرات باید فرایندهای مشخصی داشته باشید.
ابزارهای اتوماسیون و زیرساخت به‌عنوان کد (Infrastructure as Code یا IaC) می‌توانند به تکرارپذیری تنظیمات و کاهش خطاهای دستی کمک کنند. بااین‌حال، میزان استانداردسازی قابل‌دستیابی به ابزارها و سرویس‌های مورد استفاده بستگی دارد.
مرحله نهم: بازیابی از بحران را آزمایش کنید
داشتن نسخه پشتیبان کافی نیست؛ باید مطمئن شوید که بازیابی واقعاً انجام‌پذیر است.
سناریوهایی مانند از دسترس خارج‌شدن یک منطقه ابری، خرابی پایگاه داده یا قطع ارتباط شبکه را آزمایش کنید. مدت‌زمان بازیابی و میزان داده‌ای که ممکن است از دست برود را اندازه بگیرید و در صورت نیاز، طراحی را اصلاح کنید.
مرحله دهم: به‌صورت تدریجی توسعه دهید
بهتر است ابتدا یک برنامه محدود و کم‌ریسک را وارد معماری چندابری کنید. پس از بررسی عملکرد، هزینه و مشکلات عملیاتی، می‌توانید دامنه پروژه را افزایش دهید.
انتقال تدریجی فرصت می‌دهد که تیم فنی تجربه کسب کند، فرایندهای مدیریت را اصلاح کند و از گسترش مشکلات احتمالی به کل زیرساخت جلوگیری شود.
مرحله یازدهم: راهبرد را به‌طور مستمر بازبینی کنید
نیازهای کسب‌وکار، قیمت خدمات، فناوری‌های ارائه‌دهندگان و حجم بار کاری در طول زمان تغییر می‌کنند. بنابراین، راهبرد چندابری نباید یک سند ثابت باقی بماند.
در بازبینی‌های دوره‌ای بررسی کنید که آیا تقسیم فعلی سرویس‌ها همچنان منطقی است، آیا هزینه‌ها تحت کنترل هستند و آیا ارائه‌دهنده جدید واقعاً ارزش اضافه‌ای ایجاد می‌کند یا خیر.
چه زمانی استفاده از Multi-Cloud منطقی است؟
چندابری معمولاً زمانی ارزش بررسی دارد که یک نیاز واقعی را برطرف کند؛ برای مثال:
- یک ارائه‌دهنده سرویس تخصصی موردنیاز شما را ندارد.
- کاهش وابستگی به یک فروشنده از نظر تجاری اهمیت زیادی دارد.
- برای سرویس‌های حیاتی به طرح بازیابی از بحران نیاز دارید.
- کاربران در مناطق مختلف جغرافیایی قرار دارند.
- سازمان توان مدیریت امنیت، هزینه و عملیات چند محیط را دارد.
در مقابل، اگر یک ارائه‌دهنده تمام نیازهای شما را با هزینه و عملکرد مناسب پوشش می‌دهد، افزودن ابر دوم ممکن است مزیت قابل‌توجهی نداشته باشد.
همچنین اگر تیم فنی منابع کافی برای مدیریت چند محیط ندارد یا برنامه‌ها به‌شدت به خدمات اختصاصی یک ارائه‌دهنده وابسته‌اند، بهتر است ابتدا گزینه‌های ساده‌تر بررسی شوند.
آیا Multi-Cloud باعث حذف Vendor Lock-in می‌شود؟
خیر؛ حداقل نه به‌صورت خودکار.
قفل‌شدگی به ارائه‌دهنده (Vendor Lock-in) زمانی رخ می‌دهد که انتقال سرویس‌ها به شرکت دیگر به دلیل وابستگی فنی، هزینه، ساختار داده یا محدودیت‌های قراردادی دشوار باشد.
داشتن حساب در چند سرویس ابری ممکن است وابستگی تجاری را کاهش دهد، اما اگر اپلیکیشن اصلی از پایگاه داده یا API اختصاصی یک ارائه‌دهنده استفاده کند، انتقال آن همچنان می‌تواند پیچیده باشد.
برای کاهش این وابستگی، باید از ابتدا هزینه و دشواری انتقال را بسنجید، قابلیت‌های استاندارد را در جای مناسب به کار بگیرید و مشخص کنید کدام اجزا واقعاً باید میان ارائه‌دهندگان قابل‌انتقال باشند.
جمع‌بندی
استراتژی چندابری به کسب‌وکارها امکان می‌دهد از خدمات چند ارائه‌دهنده ابری استفاده کنند و هر بار کاری را متناسب با نیازهای خود در محیط مناسب قرار دهند. این رویکرد می‌تواند انعطاف‌پذیری، انتخاب سرویس و آمادگی برای برخی اختلال‌ها را افزایش دهد.
بااین‌حال، مزایای آن قطعی نیستند. مدیریت چند محیط، امنیت، انتقال داده، هزینه‌های پنهان و نیاز به نیروی متخصص از مهم‌ترین چالش‌های چندابری محسوب می‌شوند.
بهترین راهکار این است که ابتدا هدف مشخصی برای استفاده از چند ابر تعیین کنید، نیازهای فنی و مالی را بسنجید و سپس با یک پروژه آزمایشی شروع کنید. چندابری زمانی انتخاب خوبی است که مزایای آن از هزینه و پیچیدگی اضافه بیشتر باشد، نه صرفاً به این دلیل که استفاده از چند ارائه‌دهنده جذاب به نظر می‌رسد.
پرسش‌های متداول
Multi-Cloud چیست؟
Multi-Cloud یا چندابری رویکردی است که در آن یک سازمان از خدمات دو یا چند ارائه‌دهنده ابری استفاده می‌کند. هدف می‌تواند انتخاب سرویس‌های تخصصی، افزایش انعطاف‌پذیری یا کاهش وابستگی به یک فروشنده باشد.
مهم‌ترین مزیت استراتژی چندابری چیست؟
مهم‌ترین مزیت آن امکان انتخاب خدمات متناسب با نیازهای مختلف است. در صورت طراحی درست، این معماری می‌تواند انعطاف‌پذیری و گزینه‌های بازیابی از بحران را نیز بهبود دهد.
آیا Multi-Cloud هزینه‌ها را کاهش می‌دهد؟
نه همیشه. انتخاب سرویس‌های مقرون‌به‌صرفه می‌تواند هزینه بعضی بارهای کاری را کاهش دهد، اما انتقال داده، ابزارهای مدیریت و نیروی متخصص هزینه‌های دیگری ایجاد می‌کنند. باید هزینه کل زیرساخت را مقایسه کرد.
تفاوت Multi-Cloud و Hybrid Cloud چیست؟
Multi-Cloud به استفاده از چند ارائه‌دهنده ابری اشاره دارد؛ Hybrid Cloud معمولاً ترکیبی از محیط ابری و زیرساخت خصوصی یا محلی است. یک سازمان می‌تواند از هر دو مدل هم‌زمان استفاده کند.
آیا چندابری امنیت بیشتری دارد؟
نه به‌صورت خودکار. چندابری ممکن است وابستگی به یک محیط را کاهش دهد، اما مدیریت هویت، مجوزها، شبکه و پایش در چند محیط دشوارتر است. امنیت به طراحی معماری و نحوه اجرای کنترل‌ها بستگی دارد.
برای پیاده‌سازی Multi-Cloud از کجا شروع کنیم؟
ابتدا هدف پروژه و نیازهای برنامه‌ها را مشخص کنید، سپس هزینه و قابلیت‌های ارائه‌دهندگان را مقایسه کنید. یک پروژه آزمایشی محدود، همراه با برنامه امنیتی و معیارهای سنجش، نقطه شروع مناسبی است.
منبع: phoenixnap
